'Zijn gsm's nu een gevaar voor de volksgezondheid of niet? De telecombedrijven schudden driftig van nee, de vijfeneenhalf miljoen mobiele bellers in België denken er blijkbaar hetzelfde over, maar de wetenschappers zijn er toch niet zó zeker van. dat bleek eind vorig jaar nog maar eens toen een commissie van het [Belgische] ministerie van Volkgezondheid normen moest vastleggen voor de straling die gsm-zendmasten mogen uitzenden. Twee van de drie leden, professor Martens en professor Verschaeve, wilden een norm die beduidend strenger was dan de Europese richtlijn, en het derde commissielid, Jean-Marie Danze, wilde een nog veel lagere waarde. Hij heeft het niet gehaald.

Humo [van 200201] ging zijn licht opsteken bij dwarsligger Danze. De man is chemicus, was jarenlang wetenschappelijk directeur van de firma Unda (fabrikant van homeopatische medicijnen en natuurgeneesmiddelen) en is sinds een tiental jaar onafhankelijk expert-biofysicus. Hij heeft boeken over elektromagnetische vervuiling geschreven en geeft cursussen over het gebruik van meettoestellen. Zijn zitje in de commissie van het ministerie van Volksgezondheid kreeg hij via een openbare aanbesteding. Waarom week zijn advies zo af van dat van de overige deskundigen?'

Danze over de stralingsnormen voor zendmasten: 'Rusland en Oost-Europa [...] hanteren een norm van 0,05 en 0,1 W/m² [Watts per vierkante meter], in Italië is het 0,1 W/m² en in de provincie Salzburg in Oostenrijk zelfs 0,001 W/m².' In België zijn op Europees advies van de Europese Commissie normen aangenomen van 4,5 W/m² voor Proximus en 9 W/m² voor Orange. Danze: 'Dat zijn erg hoge normen, maar ja, de Commissie staat er ook niet om bekend dat ze de industrie graag stokken in de wielen steekt. Ex-commissaris Bangemann, onder wiens beleid de EU-aanbevelingen werden uitgevaardigd, kreeg na afloop van zijn Europese carrière trouwens meteen een zitje in de raad van beheer van het Spaanse Telefónica aangeboden.'

De Nederlandse normen liggen tussen de 4,4 W/m² en 8,9 W/m². Ofwel tussen 900 en 1800 Mhz. De UMTS-frequenties die over ongeveer twee jaar gaan worden gebruikt, liggen tussen de 1900 en 2100 Mhz. Er zijn in Nederland ruim 8000 zendmasten.

In Nederland hebben we tot nu toe geen wetgeving die betrekking heeft op de straling van zendmasten en mobiele telefoons. De overheid baseerde en baseert zich op adviezen, zoals een advies van de Gezondheidsraad uit 1997. Twee jaar later kwam een advies van de Raad van Europa, dat onderzoek had laten doen door de ICNIRP, International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection. Dit advies ervan wijkt in feite niet af van dat van de Gezondheidsraad. In een advies van vorig jaar van de Gezondheidsraad over antennemasten voor GSM's, de zogenoemde GSM basisstations, schaarde de raad zich achter het Europese advies. Omdat het advies van de Gezondheidsraad niet veel afwijkt van dat van de Raad van Europa, zijn in het kader van de Europese harmonisatie de Europese regels door Nederland opgenomen in de nota Nationaal Antennebeleid. Download de nota hier.
Wetgeving is onderweg. De eerste stap daartoe is een hoorzitting voor de vaste Kamercommissie Verkeer en Waterstaat, te houden op 4 april 2001. De hoorzitting gaat over de nota Nationaal Antennebeleid. Volgens milieudeskundige professor dr. Lucas Reynders zijn de critici (waaronder hij en de gemeente Rotterdam) uitgesloten van deelname. Hij zegt dat hij zoiets voor de eerste keer meemaakt en vindt het het 'buitengewoon merkwaardig'.

Op de antennebeleidspagina van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat staat het volgende te lezen: 'Mobiele communicatie maakt gebruik van radiofrequente elektromagnetische velden. Veel mensen maken zich zorgen over de effecten daarvan op hun gezondheid en over eventuele storing aan apparatuur.
Ten aanzien van effecten van elektromagnetisch velden op de gezondheid is al veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Op basis van dit onderzoek zijn Europese normen opgesteld, die een ruime veiligheidsmarge kennen. Nederland volgt deze normen. Op 29 juni 2000 heeft de Gezondheidsraad de resultaten gepubliceerd van een onderzoek naar blootstellingslimieten ten aanzien van GSM-basisstations. De Gezondheidsraard heeft geconcludeerd dat er geen aanleiding is om de adviezen uit 1997 bij te stellen. Met inachtneming van de huidige blootstellingslimieten is er geen wetenschappelijke grond voor de vrees dat wonen in de nabijheid van een GSM-basisstation gevaar oplevert voor de gezondheid. Voor meer informatie en het gehele rapport kunt u de internet-site van de Gezondheidsraad raadplegen.'

'Kort commentaar op advies GSM basisstations van de Gezondheidsraad', is te lezen op de site van van Meldpuntennetwerk gezondheid en milieu. Het commentaar komt van van professor Reynders: 'Het advies is zeer onevenwichtig. [...] Indien sprake is van onwetendheid en onzekerheid, zoals in het onderhavige geval, dan is er plaats voor toepassing van het voorzorgbeginsel. Het enige positieve punt in het advies van de Gezondheidsraad is dat toepassing van het voorzorgbeginsel een politieke zaak wordt geacht. Gemeenten zijn derhalve in de ogen van het advies vrij om dit beginsel toe te passen. In Nederland heeft de gemeente Haarlemmermeer dat gedaan door de plaatsing op woongebouwen in beginsel af te wijzen. Ook in het buitenland wordt het voorzorgbeginsel toegepast en aanzien van de plaatsing van basisstations. Zo hanteren Zwitserland en Italië met een beroep op het voorzorgbeginsel normen voor de maximale blootstelling van de algemene bevolking aan radiofrequente elektromagnetische velden die een factor 10 strenger zijn dan in Nederland. In het Land Salzburg (Oostenrijk) liggen de overeenkomstige normen door toepassing van het voorzorgbeginsel een factor 100 scherper dan in Nederland.'

Humo: 'Wat zou dan wel een aanvaardbare norm zijn? Danze:  Zweedese onderzoekers van de universiteit van Lund hebben aangetoond dat zelfs al een straling van 0,0024 W/m² al schadelijk is voor de hersenen. Normaal gezien is er een barrière tussen het bloed en de hersenen: de fijne haarvaten die de hersencellen van voedingsstoffen voorzien, laten geen grote moleculen door. Maar bij ratten die aan gsm-straling werden blootgesteld en met alumbine waren ingespoten, drong de alumbine toch door die bloed-hersenbarrière: de haarvaten bleken verwijd te zijn. En als alumbine er doorgaat, kunnen ook giftige stoffen, zoals er wel meer in het bloed circuleren, in de hersencellen raken. Kleurstoffen uit ons voedsel bijvoorbeeld kunnen makkelijk 8 á 10 uur in het bloed rondcirkelen; als de bloedbarrière in de hersenen enkele minuten of seconden opengaat, dringen ze de hersencellen binnen en komen ze er niet meer uit. Het is niet uitgesloten dat ze zo slopende ziekten uitlokken.
Een wetenschapper heeft me verteld dat dat procédé zelfs gebruikt wordt bij de behandeling van hersentumoren: het medicijn cisplatina kan de hersenen alleen maar binnendringen als ze eerst met gsm-achtige golven worden bestraald. 0,0024 W/m² is dus al te veel. Ik zou voorstellen de straling van zendmasten te beperken tot 0,001 W/m², dezelfde norm als in Salzburg.'
'Onafhankelijke onderzoekers als Madeleine Bastide (universiteit van Montpellier) of Salford (universiteit van Lund), hebben de schadelijkheid van gsm-straling aangetoond. Bastide toonde aan dat kippenembryo's die blootgesteld werden aan gsm-straling afstierven in plaats van tot ontwikkeling komen. Een Duitse ploeg heeft in Lancet gepubliceerd dat gsm-gebruik de bloeddruk met vijf procent doet stijgen. Dan is er toch een biologisch effect? Maar naar die mensen wordt niet geluisterd. De industrie laat zelf natuurlijk ook de schadelijke effecten van gsm's onderzoeken, maar als die studies niet het verhoopte effect opleveren, worden ze in de doofpot gestopt. Dat is bijvoorbeeld professor George Carlo overkomen [...]'.

Humo: 'We vroegen een tweede opinie aan dokter Anne-Marie Maes van de Vlaamse instelling voor Technologisch onderzoek (Vito), collega van dokter Verschaeve, die ook de regering adviseerde [samen met Danze en professor Martens. De drie zaten eind vorig jaar in een commissie van het Belgische ministerie van Volksgezondheid teneinde normen vast te leggen voor de straling die gsm-masten mogen uitzenden. Verschaeve en Martens wilden een norm die beduidend strenger was dan de Europese richtlijn, en het derde commissielid, Jean-Marie Danze, wilde een nog veel lagere waarde. Hij heeft het niet gehaald]. Maes: Het probleem is dat Danze alleen rekening houdt met studies die een schadelijk effect aantonen; de andere negeert hij. Humo: Danze zegt dat die andere studies -onderandere het werk dat jullie doen- gefinancierd werden door de telecom-industrie. Maes: Wij worden inderdaad onder andere door Belgacom gefinancierd, maar dat wil nog niet zeggen dat ons onderzoek niet onafhankelijk is. [...] Wij zijn de laatsten om te zeggen dat er geen schadelijk effect is, maar we weten het gewoon niet. Daarom blijven wij erop drukken dat je het beste maar voorzichtig kan zijn. Je gsm zo weinig mogelijk gebruiken en liefst met een vast telefoontoestel bellen? Maes: Jawel, als er al enig gevaar is, zal dat volgens ons niet van de zendmasten komen, maar wel van ht mobieltje dat je vlak tegen je hoofd houdt.'

Humo: 'Collega's van u zeggen: Danze gebruikt alleen de studies die schadelijke effecten aantonen, andere studies negeert hij. Danze: Zelfs al is er maar één studie die op de gevaren wijst, je moet er rekening mee houden tot je er zeker van bent dat er geen risico's zijn. Nu gebeurt het tegenovergestelde. Men heeft ook niet in één dag aangetoond dat asbest gevaarlijk was, maar nu is iedereen daarvan overtuigd en betaalt men veel geld om gebouwen asbestvrij te maken.'

Tineke Ende bereidt de hoorzitting van 4 april voor. Enkele weken gelden zei ze dat er nog niemand is uitgenodigd om door de Kamercommissie te gaan worden gehoord. Wel zijn er al 25 reacties van belangengroepen binnengekomen op een oproep in de Staatscourant. 'Is Lucas Reynders niet welkom?' 'Daar weet ik niets van', zegt Ende. De Hoorzitting heeft tot doel de meningen uit de maatschappij te vernemen. De leden van de commissie gaan na de zitting een wet voorbereiden. Er komt geen verslag van de hoorzitting; de zitting is openbaar en is bij te wonen zonder afspraak.

Fait divers

• Commercie: de Wavebuster.
• Vraag en antwoord: This FAQ addresses the issue of whether base station transmitter/antennas for cellular phones, PCS phones, mobile phones, and other types of portable transceivers are a risk to human health.
• Tal van links op deze pagina.
• Toptien van stralende telefoons.

Voor je dagelijkse dosis straling: DaanSpeak. Hoofd dichtbij het scherm en lezen maar.
Meld je aan via email voor de gratis mailing list.