Dit artikel is deel 9 van de DaanSpeak-serie
Vragen bij de moord op Pim Fortuyn

11jul03
In hoger beroep is levenslang geëist tegen Volkert van der Graaf, maar de vragen bij zijn daad worden er niet minder om. Tijdschrift HUMO: 'De Haagsche misdaadauteur Tomas Ross (pseudoniem voor Willem Hogendoorn) roept in de thriller 'De zesde mei' [...] de contouren van een samenzwering op. De inlichtingendiensten hebben de blik afgewend, al wisten ze maar al te goed dat er gevaar dreigde. En wat voor rol heeft Fortuyns trouwe dienaar Mat Herben gespeeld?'

Vraagtekens bij verklaringen Volkert en onderzoekscommissie
Tomas Ross [en dus niet Thomas Ross] in HUMO #3270 van 6 mei 2003: 'Het recherche-onderzoek heeft bijna een halfjaar geduurd, en de conclusie was: Van der Graaf heeft het alleen gedaan. Eén dag later bekent Volkert: 'Ja, ik heb het gedaan uit idealistische motieven.' Ik vind dat eigenaardig.' Het Openbaar Ministerie vindt de politieke motivatie van Volkert 'ongeloofwaardig'.

Ross: 'Fortuyn is twee keer lastiggevallen, De eerste keer toen hij zijn boek, 'De puinhopen van Paars', presenteerde en een taart in zijn gezicht kreeg. Toen was Volkert van der Graaf in de buurt. De tweede keer toen hij ging eten in een duur restaurant in de Haagse binnenstad, waar een groep jonge Marokkanen hem aanviel. Ook toen was Volkert in de stad. De commissie is daar, merkwaardig genoeg, niet op doorgegaan. Maar op het proces beweerde Van der Graaf dat hij pas enkele dagen op voorhand het plan voor de moord had gekregen: 'Op 4 mei.' Later heeft hij dat gecorrigeerd naar 'eind april'. Het gekke is dat hij al in maart Fortuyn bestudeerde.'

Ook in dit interview met HUMO vertelt Ross de afluisterscène. 'De BVD had de politie van IJssellanden de opdracht gegeven: 'Blijf afluisteren.' Als je op 8 januari twee van moord verdachte milieuactivisten hoort zeggen dat iemand dood moet, wil je als inlichtingendienst weten wat ze van plan zijn, neem ik aan. En toch is Fortuyn daarna vermoord door Van der Graaf.' Vervolgens vertel Ross dat het uitgangspunt voor zijn boek 'de onmogelijke route' is geweest die Van der Graaf heeft genomen. [...] De onderzoekscommissie zegt: 'Toevallig waren ze in de buurt: twee surveillance-auto's, één auto van de hondenbrigade en één bus van de ME [...]. Dat zou ik niet willen verzinnen in een roman - zo ongeloofwaardig.
[...]
Ik geloof, zonder dat ik voor de Nederlandse Ludlum wil doorgaan, dat er voorkennis is geweest. Dat is nog iets anders dan een complot.' De NRC van 2 mei 2003 schrijft in een boekbespreking van De zesde mei van Tomas Ross en Doorgeschoten van René Appel: '[De auteurs zijn ieder] duidelijk een andere mening toegedaan. Als we hen mogen geloven had Volkert niet alleen handlangers, maar maakte hij, zonder dat te weten ook deel uit van een complot van rechts dat hem als zetstuk gebruikte. In het ene boek [Doorgeschoten] is het de partij zelf die de dood van zijn leider decreteert, om zelf de macht over te kunnen nemen. In het andere wordt de BVD gezien als de kwade genius achter de moordaanslag, met geen andere bedoeling, zo lijkt het, dan de oproerkraaier voorgoed tot zwijgen te brengen. Appel en Ross proberen, ieder op hun manier, duidelijk te maken dat we ons, een jaar na de moord, niet opgelucht hoeven voelen. De moordenaar van Pim Fortuyn zit dan weliswaar voor nog minstens twaalf jaar achter slot en grendel, zoals het er nu naar uitziet, maar wie zegt dat hij de enige schuldige was? Wie weet hoeveel schurken er nog ongestraft rondlopen?'

De aanval door Fortuyn op het leger
'Leefbaar Nederland wil alle strijdmachten onderbrengen bij de Koninklijke Marine in Den Helder. Landmacht en luchtmacht worden in dat geval opgeheven. Lijsttrekker Pim Fortuyn zei dat dinsdagavond na afloop van een verkiezingsbijeenkomst in Bergen. Volgens Fortuyn is één defensieapparaat overzichtelijker, beter te controleren en goedkoper', meldt de Teletekst van Tv-Noordholland op 6 februari 2002. ''Hij [Mat Herben] stond bekend als een marinehater', zegt kapitein b.d. G. de Jong, zeven jaar lang de baas van Herben op het departement. 'Herben vond dat alles kon worden opgelost door de luchtmacht in te schakelen. Hij kent ook de luchtmachttop zeer goed'', zo staat te lezen in de Volkskrant van 28 mei 2002 in een artikel met de kop 'JSF is bij Herben in goede handen'.

Tomas Ross in HUMO: 'Fortuyn heeft een delegatie van de Amerikaanse vliegtuigbouwer Lockheed thuisgehad, een delegatie van het ministerie van Defensie ook, omdat hij in de peilingen voor de verkiezingen naar veertig zetels ging - hij was de toekomstige premier. En die man had ooit doodleuk gezegd: 'Ik schaf de land- en de luchtmacht af: Nederland houdt gewoon een paar bootjes over.' Reken maar dat toen bij het hele militair-industriële complex de pleuris uitbrak.'

De Joint Strike op Fortuyn
Uit een artikeltje van een paar regels in het AD op de dag van de moord, blijkt inderdaad dat Fortuyn bezoek heeft gehad van belanghebbenden: 'De Amerikaanse ambassadeur Sobel en hoge luchtmachtofficieren hebben bij LPF-lijsttrekker Pim Fortuyn gepleit voor Nederlandse deelname aan de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter.' Willem Oltmans in Het Parool van zes januari van dit jaar:

'Pim Fortuyn heeft in zijn boekje over Paars, op pagina 84 en 85, geschreven dat hij de hele luchtmacht wilde opdoeken. Sobel, de Amerikaanse ambassadeur, is door Bush aangesteld om die tien miljard binnen te halen.''

[Het Parool:] Tien miljard?
[Oltmans:] "Ja, voor de Joint Strike Fighter. Dat je dat niet begrijpt..."

-Pim Fortuyn was tegen de JSF.
"Ja, en daarom wilde Sobel vorig jaar met Pim praten over de JSF. Pim heeft me dat zelf verteld. Albert de Booij was ook bij dat gesprek aanwezig, omdat Pims Engels zo slecht was. Hij heeft mij verteld dat de ambassadeur zich schor heeft geluld om Pim over te halen die vliegtuigen te aanvaarden."

-En dat is gelukt?
"Volgens De Booij had de ambassadeur Pim al een heel eind omgeturnd. Pim zei tegen mij iets heel anders, maar goed, die is er niet meer. Waar het om gaat, is dat Sobel in een interview met NRC Handelsblad ontkent dat hij met Pim over dat vliegtuig heeft gesproken. Toen ik dat las, dacht ik: de vent liegt. De vraag is: waarom liegt de Amerikaanse ambassadeur?"

-Ja, waarom?
"Om daarachter te komen, heb ik een fax gestuurd naar meneer Sobel. Waarom liegt u? Why do you lie?"

-En wat zei meneer Sobel?
"Nadat ik die fax had gestuurd, werd ik gebeld door een man uit Huizen. Die noemde zijn naam en telefoonnummer. 'U kunt bij de politie navragen wie ik ben, want ik ben zeer bekend. Ik wil u wel waarschuwen dat als u doorgaat de Amerikaanse ambassadeur te bestoken met faxen' - nou, ik had één fax gestuurd - 'en u zou naar Amerika gaan, dan komt u in een psychiatrische kliniek.' Letterlijk zei hij dat. 'En als u hier blijft, dan zou ik maar uitkijken, want dan krijgt u een kogel.' Nou, daar ben ik wel van geschrokken. Het is de eerste keer dat ik die beurt krijg, hè."

-En hoe voelt dat?
"Ik sla alarm. Pim zei ook: ze gaan me vermoorden, en ze hebben het gedaan."

-Is het een complot?
"Ik heb geen flauw idee! Maar ik denk dat Sobel de aandacht van Fortuyn wilde afleiden. Je weet wie Pim hebben opgeruimd? Dat hebben de Hollandse boertjes niet gedaan."

-Oh, ik dacht dat Volkert...
"Ja, wat dacht u? Wij schieten toch geen mensen dood in dit land? Het was voor de Amerikanen toch van het allergrootste belang die tien miljard binnen te halen?"

-Dus u denkt dat de Amerikanen Pim Fortuyn hebben vermoord?
"Dat denk ik, ja. Dat vinden ze natuurlijk ontzéttend vervelend dat ik dat denk."

-Vandaar dat ze nu achter u aan zitten. Heeft u de AIVD al gebeld?
"Vandaag komt mijn advocaat terug, dan ga ik stennis trappen."'

Bilderberger Mat Herben - Herben reageert: 'Hoax'
Tomas Ross: 'Een ander raadsel is de Lijst Pim Fortuyn (LPF): hoe is Mat Herben in 's hemelsnaam fractievoorzitter kunnen worden? En: hoe kunnen vijfentwintig van de zesentwintig LPF-mensen, vijf weken na de moord, voor de aanschaf van de Joint Strike Fighter stemmen, waar hun Grote Leider zo tegen was? [...] Theo van Gogh beweert dat Mat Herben door Lockheed is omgekocht. Volgens hem heeft Herben stemmen geworven in opdracht van de militaire inlichtingendienst, die hij goed kende.
[...]
Herben heeft gedreigd met een proces tegen Theo van Gogh als hij niet terug nam dat Herben tweehonderdduizend dollar van Lockheed op een Zwitserse rekening had staan. 'Natuurlijk neem ik dat niet terug,' zei Van Gogh. Daar is het bij gebleven. Ik heb geen proces gezien.
[...]
Herben is een enthousiaste militaire jongen, een vliegtuigspotter is zijn vrije uren, en: op een website heb ik gevonden dat hij één jaar voor de moord op Fortuyn aanwezig was op een conferentie van de Bilderberggroep [...]. Daar was Herben te gast, zo'n klein mannetje! De hoofdredacteur van het intrene personeelsblad van het ministerie van Defensie liep daar in het gezelschap van de internationale captains of industry!'
Nagekomen bericht. Op 20 januari 2005 schrijft Mat Herben: 'Tomas Ross zegt [dat] hij op internet had gevonden dat ik lid zou zijn geweest van de invloedrijke Bilderberggroep. Ook grote onzin, hoax heet dat, die hij zich op de mouw heeft laten spelden door extreemrechtse websites, die niets willen weten van de pro-Amerikaanse en pro-Israëlische koers van Fortuyn en de LPF.'

Fortuyn gechanteerd met beschuldiging drugsgebruik?
Ross: 'Die Herben wordt woordvoerder van Pim Fortuyn en zegt, in zijn sollicitatiegesprek met de LPF, dat hij weet dat Fortuyn aan de drugs is. Vóór Fortuyn de politiek inging, is hij gechanteerd. Hij had een hoop geld aan mensen geleend, dat hij op een bepaald moment terugvroeg. 'Nee', zeiden ze, 'dat krijg je niet terug.' - 'Waarom niet?' 'Dan vertellen we wat jou.' Dat is bekend.
Men beweert dat hij werd gechanteerd met zijn liefde voor jonge jongens. Dat klopt niet. Hij kwam daar openlijk voor uit [...]. Hij moet dus met iets ander gechanteerd zijn. Drugs, denk ik.'

Een perfecte operatie van de BVD
Ross: 'Zoals ik het [in het boek De Zesde Mei] heb beschreven, is het een perfecte operatie van de BVD en de militaire inlichtingendienst geweest: 'Ik weet dat jij van plan bent hem dood te schieten, en dat komt mij goed uit, want het belang van dat nieuwe vliegtuig staat op het spel. Dus ik doe niks.' De Kennedy-moord in het klein, met Volkert van der Graaf in de rol van Lee Harvey Oswald - de zondebok. Oswald heeft Kennedy niet vermoord: als je de film van de moord bekijkt, en je ziet hoe Kennedy valt, weet je dat het schot nooit kon komen vanuit het pakhuis waar Oswald zat.'

Sobel en Herben zouden Fortuyn hebben overtuigd
Het Parool, 5 juni 2002 : 'Exact de helft van de 'oude' Tweede Kamer was tegen deelname, waardoor de stemmen tot twee maal toe staakten. Cruciaal was daarbij de houding van coalitiepartner PvdA, die weigerde in te stemmen met het voorstel.

De komst van de Lijst Pim Fortuyn verandert de verhoudingen in de Kamer zodanig dat het demissionaire paarse kabinet nu met steun van de nieuwkomer wel verder kan. Pim Fortuyn zelf was aanvankelijk tegen de kostbare deelname, maar hij zou zich hebben laten overreden. Onder meer door huidig LPF-fractievoorzitter Mat Herben, oud-defensieambtenaar, voormalig hoofdredacteur van het luchtmachtblad De Vliegende Hollander en fervent vliegtuigspotter.' De Volkskrant van diezelfde dag citeert Herben: ''We gaan voor het eerst de wereld veranderen', zei hij lachend.'

Het Parool: 'Maar ook de JSF-lobby en het bezoek van de Amerikaanse ambassadeur Clifford Sobel aan het 'Palazzo di pietro', het huis van Fortuyn, moeten indruk hebben gemaakt, waardoor Fortuyn zijn bezwaar introk. Volgens Herben heeft het demissionaire kabinet nu een 'doortimmerd' advies gegeven over de JSF, waarmee zijn fractie kan instemmen. Naast LPF stemden gistermiddag ook CDA, VVD, ChristenUnie en SGP voor.' De NRC kopte eergisteren trouwens: 'D66 wil deelname aan JSF stopzetten'. Nu.nl kopte gisteren: 'Driekwart Nederlanders wil steun aan JSF staken'. Zou dat overblijvende kwart wèl zin hebben in een een parlementaire JSF-enquête?

De Volkskrant: 'Zeker, Pim Fortuyn was aanvankelijk geen voorstander van het 900 miljoen euro kostende project. Maar Mat had er vaak met Pim over gesproken. De voormalige Defensie-ambtenaar Herben, ooit hoofdredacteur van het luchtmachtblad de Vliegende Hollander, wist Fortuyn te overtuigen. Met steun van onder meer de Amerikaanse ambassadeur, Sobel, en de opmerkelijk eensgezinde werkgevers- en werknemersorganisaties VNO/NCW en FNV.' Maar wat kan Herben als bewijs overleggen dat Fortuyn opeens wèl aan het JSF-project wilde meedoen?
Nagekomen bericht van 15 september 2006: Mat Herben laat vandaag in het tv-programma De Leugen Regeert een citaat horen [WMV, 10'15"] van Fortuyn, opgenomen door van Radio 1 op de dag van de moord: 'Als het binnen de begroting gefinancierd kan worden, dan neig ik naar van 'Doe nu maar mee'. Maar dat het de JSF uiteindelijk wordt, daar mogen de Amerikanen -als ik wat voor het zeggen [zou] hebben- absoluut van uit gaan'. In het Item van De Leugen Regeert verwijst Herben ook naar een GPD-artikel van 3 mei, waarin Fortuyn wordt geciteerd: 'Ik hecht aan een goede relatie met de VS, ook al omdat Nederland daar de tweede investeerder is. We zullen de JSF uiteindelijk ook wel nodig hebben'.

Wie is ambassadeur Clifford M. Sobel?
De NRC van 16 december 2002 in een portret over Sobel: '"Hij heeft steeds de juiste mensen geholpen'', zegt zijn vriend Merrick 'Mac' Carey uit New Jersey, die Sobel al 17 jaar kent. [...] Het leggen van contacten op allerlei niveau's zit Sobel in het bloed. [...] Dat het intussen wel goed zit met de connecties van Sobel in Washington, heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag kunnen constateren. ,,Je hoeft hem maar te zeggen wie je in Washington wilt spreken en hij regelt het'', zegt een ambtenaar. [...]

Al meteen na zijn aantreden in Den Haag werd Sobel in beslag genomen door [...] de vraag of Nederland voor 800 miljoen dollar wilde deelnemen aan de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter, het nieuwe Amerikaanse gevechtsvliegtuig. De inzet hierbij was hoog omdat deelname zo goed als zeker zou betekenen dat de Nederlandse luchtmacht op termijn voor miljarden dollars aan JSF-vliegtuigen zou bestellen. De JSF-zaak werd een belangrijke krachtproef voor Sobel, die hij uiteindelijk – met geluk en wijsheid – doorstond. Na lang talmen gingen kabinet en Tweede Kamer akkoord, waarbij de voor-stem van de LPF een beslissende rol speelde.

Naderhand is wel gesuggereerd dat Sobel de LPF-toezegging heeft weten los te krijgen bij een kennismakingsgesprek met Pim Fortuyn in diens woning in Rotterdam in april. Sobel ontkent dit echter. "Het gesprek met Fortuyn verliep heel plezierig en duurde langer dan de bedoeling was, maar de JSF is geen keer ter sprake gekomen." Volgens de PvdA'er Van den Bergh hebben Sobels inspanningen op dit terrein uiteindelijk niet veel verschil gemaakt. "Hij is er niet in geslaagd mensen tot de JSF over te halen die daarvan voordien nog niet waren overtuigd." Dat neemt niet weg dat Sobel veel eer heeft ingelegd in Washington met de deelname van Nederland aan de JSF.'

Eind goed, al goed
Op vijf juni 2002, nog net geen maand na de moord op Pim Fortuyn, publiceert het ministerie van defensie een persbericht dat opent met de tekst: 'Op de vliegbasis Soesterberg hebben staatssecretaris Henk van Hoof (Defensie)en de ambassadeur van de Verenigde Staten in ons land, Clifford Sobel, vanmiddag (5 juni) een zogenoemd "memorandum of understanding" getekend waarin de Nederlandse deelname aan de System Development and Demonstration-fase van het Joint Strike Fighter-project is vastgelegd [...]'. 'Vandaag sluiten we een essentiële fase af van een lang en zorgvuldig proces [...]', zegt luitenant-generaal Dick Berlijn vervolgens in een toespraak.

DaanSpeak
Meld je via email aan voor de gratis mailing list.